Het hoger onderwijs in China bestaat uit:

Degree-opleidingen kunnen wetenschappelijk of beroepsgericht zijn. De non-degree-opleidingen zijn meer praktijkgericht en nooit wetenschappelijk.

Degree-opleidingen (bachelor/master)

Studenten kunnen in China 3 soorten graden behalen via een degree-opleiding:

  • Bachelor
  • Master
  • Doctor (PhD)

De studenten ontvangen bij hun afstuderen 2 documenten:

  • een graduation certificate (毕业证书 biye zhengshu); en
  • een degree certificate (学位证书 xuewei zhengshu).

Bachelor

Studenten behalen de bachelorgraad (学士学位 xueshi xuewei) na een 4-jarige bacheloropleiding (本科 benke).

  • Duur: 4 jaar. Uitzonderingen: 5 jaar bij geneeskunde, traditionele Chinese geneeskunde, architectuur en sommige opleidingen in techniek en muziek.
  • Inhoud: algemeen vormende vakken (zoals Engels en wiskunde), verplichte vakken en keuzevakken. En meestal een stage en/of scriptie.
  • Toelatingseisen: senior middle school diploma + toelatingsexamen (gaokao).
  • Diploma: Bachelor degree certificate (学士学位证书 xueshi xuewei zhengshu) en graduation certificate (毕业证书 biye zhengshu).

Let op: in sommige gevallen krijgen studenten geen degree certificate, bijvoorbeeld omdat hij/zij:

  • (meerdere malen) gezakt is voor de Chinese College English Test (CET);
  • zijn scriptie niet heeft afgerond;
  • het vereiste eindgemiddelde niet heeft gehaald.

Een Bachelor degree certificate is qua niveau vergelijkbaar met een bachelorgraad in het hoger beroepsonderwijs of 2 jaar wetenschappelijk onderwijs. Het hangt af van de inhoud van de opleiding. 

Een Bachelor degree certificate behaald aan een Project 211-instelling (tot en met augustus 2021) of een First Class University (vanaf september 2021) is qua niveau vergelijkbaar met een bachelorgraad in het hoger beroepsonderwijs of wetenschappelijk onderwijs. Het hangt af van de inhoud van de opleiding.

Master

Studenten kunnen zowel aan hogeronderwijsinstellingen als aan onderzoeksinstellingen een mastergraad (硕士学位 shuoshi xuewei) behalen.

  • Duur: 2, 2½ of 3 jaar.
  • Inhoud: verplichte specialisatievakken en keuzevakken. Een afstudeerscriptie of -project en eventueel een stage. De helft van de tijd is voor coursework (inclusief tentamens) en de andere helft is voor het schrijven van de scriptie.
  • Toelatingseisen: bachelorgraad (bachelor degree certificate) en toelatingsexamen, en kandidaten mogen niet ouder zijn dan 35 jaar.
  • Diploma: Master degree certificate (硕士学位证书 shuoshi xuewei zhengshu) en graduation certificate (毕业证书 biye zhengshu).

Let op: als studenten alleen het studiedeel (coursework) met succes afronden ontvangen ze geen mastergraad (Master degree certificate) maar alleen een graduation certificate (毕业证书 biye zhengshu).

Een Master degree certificate is qua niveau vergelijkbaar met een mastergraad in het hoger beroepsonderwijs of wetenschappelijk onderwijs. Het is  afhankelijk van de inhoud van de opleiding. 

Mastergraad via alternatieve route

Studenten kunnen ook via een alternatieve route een mastergraad (Master degree certificate) halen op basis van een zogenaamde gelijkwaardige onderwijsachtergrond (同等学力 tongdeng xueli). Studenten moeten dan een bachelorgraad (bachelor degree certificate) en ten minste 3 jaar relevante werkervaring hebben.

Studenten schrijven een scriptie en moeten slagen voor:

  • een nationaal examen buitenlandse taal;
  • een nationaal examen onderzoeksvaardigheden;
  • door de onderwijsinstelling vastgestelde examenvakken.

Hierbij kunnen studenten vrijstellingen krijgen op basis van hun vaardigheden (onderwijs, onderzoek en vakkennis).

Zijn studenten voor dit alles geslaagd, dan ontvangen ze een mastergraad (Master degree certificate) en een cijferlijst van de afgeronde examenvakken, maar ze krijgen geen graduation certificate (毕业证书 biye zhengshu).

Voor deze alternatieve route staat de letter T (van 同等学力 tongdeng xueli) voor het referentienummer op het degree certificate. Een soortgelijke procedure is er ook voor het verkrijgen van een PhD-graad.

Doctor (PhD)

Studenten kunnen na een masteropleiding toegelaten worden tot een PhD-opleiding.

  • Duur: 3-5 jaar.
  • Inhoud: 1 jaar studie (coursework), het schrijven en verdedigen van een proefschrift.
  • Toelatingseisen: mastergraad, toelatingsexamen en aanbeveling van ten minste 2 hoogleraren of (hoofd)docenten in het vakgebied; kandidaten mogen bij aanvang niet ouder zijn dan 40 jaar.
  • Diploma: Doctor degree certificate (博士学位证书 boshi xuewei zhengshu) en graduation certificate (毕业证书 biye zhengshu). 

Alleen de allerbeste studenten kunnen een gecombineerde Master-PhD-opleiding (硕博连读 shuobo liandu) volgen. Ze hoeven dan geen aparte mastergraad te halen en ook geen toelatingsexamen te doen voor toelating tot het promotietraject.

Buitenlandse opleiding in China

Door de Private Education Promotion Law (september 2003) kunnen buitenlandse instellingen opleidingen in China aanbieden via een samenwerkingsverband (joint venture) met een Chinese hogeronderwijsinstelling. Namens het ministerie van Onderwijs publiceert de Chinese-Foreign Cooperation in Running Schools (CRS) lijsten met erkende degree programmes. Het gaat hierbij om samenwerkingsverbanden met buitenlandse partners voor hoger onderwijs (bachelor/master/PhD). Zo is het voor Chinese studenten mogelijk om in eigen land een buitenlands diploma te behalen.

Non-degree-opleidingen (zhuanke)

Er zijn ook opleidingen in het Chinese hoger onderwijs die niet leiden tot een academische graad (zoals een bachelorgraad). Universiteiten en andere hogeronderwijsinstellingen verzorgen deze zogenaamde non-degree-opleidingen. De opleidingen zijn meer praktijkgericht dan bacheloropleidingen en heten in het Chinees zhuanke.

  • Duur: 2 of 3 jaar.
  • Inhoud: technische, beroepsgerichte vakken en meestal een stage en/of afstudeerscriptie.
  • Toelatingseisen: vocational senior middle school diploma of senior middle school diploma en een toelatingsexamen.
  • Diploma: Graduation certificate (毕业证书 biye zhengshu), ook wel vertaald als Junior college diploma.

Een Graduation certificate behaald na een 2-jarige zhuanke-opleiding is qua niveau vergelijkbaar met 2 jaar hoger beroepsonderwijs.

Een Graduation certificate behaald na een 3-jarige zhuanke-opleiding is qua niveau vergelijkbaar met 3 jaar hoger beroepsonderwijs.

Bachelor na zhuanke

Na een zhuanke-opleiding kunnen studenten alsnog een bachelorgraad (Bachelor degree certificate) halen door een zogenaamd top-up-opleiding:

  • 3 jaar aanvullende studie na een 2-jarige zhuanke-opleiding; of
  • 2 jaar aanvullende studie na een 3-jarige zhuanke-opleiding.

In het Chinees heet dit traject 专升本 zhuanshengben: van een zhuanke-opleiding verder naar een benke-opleiding.

Soorten hogeronderwijsinstellingen

Hoger onderwijs (高等教育 gaodeng jiaoyu) kunnen studenten volgen aan instellingen die ‘universiteit’, ‘college’ of ‘school’ heten. Er is onderscheid tussen:

  • reguliere instellingen; en
  • instellingen voor volwassenenonderwijs.

Reguliere instellingen

Reguliere instellingen zijn instellingen die studenten toelaten op basis van het landelijke toelatingsexamen (高考 gaokao). Hieronder vallen onder andere:

  • onderzoeksinstituten
  • independent colleges
  • privé-onderwijsinstellingen

Onderzoeksinstituten

Dit zijn vooraanstaande nationale instituten die meerdere onderzoeksinstituten onder zich hebben:

  • Chinese Academy of Sciences (CAS);
  • Chinese Academy of Social Sciences (CASS);
  • Chinese Academy of Agricultural Sciences (CAAS);
  • Chinese Academy of Geological Sciences (CAGS).

De graden (degree certificates) en diploma’s (graduation certificates) die zij uitreiken, zijn nationaal erkend. De instituten vallen niet onder het ministerie van Onderwijs, maar onder het ministerie dat bij het onderzoeksgebied hoort.

Independent colleges

Independent colleges (独立学院 duli xueyuan) zijn instellingen die samenwerken met sociale organisaties en privé-instellingen. Ze gebruiken geen subsidie van de overheid. Studenten betalen daarom meestal meer collegegeld dan bij openbare onderwijsinstellingen.

Sinds 2008 mogen independent colleges ook eigen bachelorgraden (bachelor degree certificates) uitreiken. Voor 2008 verstrekte de universiteit waarmee het independent college samenwerkte de diploma’s en graden.

Privé-onderwijsinstellingen

Particuliere (民办 minban) instellingen zijn instellingen die beheerd worden door onder meer ondernemingen, instellingen en organisaties. Ze gebruiken geen subsidie van de overheid.

Diploma’s van privé-instellingen:

  • Erkende privé-instellingen mogen zelf door het ministerie van Onderwijs erkende diploma’s (graduation certificates) en graden (degree certificates) uitreiken.
  • Niet-erkende privé-instellingen reiken een diploma uit, een zogenaamd instellingsdiploma. Hun studenten kunnen alleen een officiële graad (degree certificate) behalen via een nationaal examen, net zoals studenten die na zelfstudie examen willen doen (zie hieronder bij ‘Zelfstudie’).

Instellingen voor volwassenenonderwijs

Instellingen voor volwassenenonderwijs laten studenten toe die het landelijke toelatingsexamen (gaokao) voor hoger onderwijs niet hebben gehaald. De overheid stelt diploma’s (graduation certificates) die studenten behalen via volwassenenonderwijs (成人教育 chengren jiaoyu) qua niveau gelijk aan diploma’s behaald aan reguliere opleidingen.

Volwassenenonderwijs wordt onder andere aangeboden via:

  • radio en televisie door zogenaamde radio- en televisie-universiteiten (广播电视大学 guangbo dianshi daxue);
  • avondschool of schriftelijk onderwijs door reguliere instellingen;
  • zelfstudie.   

Er is volwassenenonderwijs op 3 niveaus:

  • voortgezet beroepsonderwijs (中专 zhongzhuan);
  • non-degree hoger onderwijs (专科 zhuanke);
  • undergraduate-onderwijs (bachelor, 本科 benke).

Zelfstudie

Bij zelfstudie (自学 zixue) kunnen studenten tweemaal per jaar examen afleggen in bepaalde vakken. Per behaald vak krijgen ze een deelcertificaat uitgereikt. Er zijn geen toegangseisen voor deelname aan de examens. Op deze manier kunnen studenten een non-degree-opleiding of een bacheloropleiding volgen.

Nadat alle studieonderdelen zijn afgerond, krijgen studenten een diploma (graduation certificate). Dit diploma is gestempeld door het provinciale zelfstudie-examencomité, en soms ook door de instelling die de examens heeft afgenomen.

Het diploma (graduation certificate) dat studenten hebben behaald na zelfstudie is gelijkgesteld aan het vergelijkbare diploma dat behaald is via het reguliere hoger onderwijs.

Een officiële graad (degree certificate) kunnen studenten behalen via een nationaal examen, net als bij niet-erkende privé-instellingen.

Toelating tot hoger onderwijs

Toelating tot het hoger onderwijs gebeurt in China voornamelijk op basis van het resultaat van het landelijk toelatingsexamen (高考 gaokao).

Toelatingsexamen: gaokao

Provinciale examenbureaus verzorgen een keer per jaar het nationale toelatingsexamen, het gaokao. Om dit te mogen maken, moeten leerlingen het senior middle school graduation certificate hebben behaald. Al mogen ze ook met een beroepsgericht middelbareschooldiploma (vocational senior middle school graduation certificate) het gaokao doen. Maar meestal behalen leerlingen met het beroepsgerichte diploma een lagere score dan leerlingen met een senior middle school graduation certificate. Dit komt omdat ze minder algemeen vormende vakken hebben gekregen tijdens de opleiding. Zie Beoordelingssystemen voor meer informatie over gaokao-scores.

Gaokao: 3+X-model

Van 2003 tot 2020 was de inhoud van het nationale toelatingsexamen (gaokao) volgens het zogenaamde 3+X-model:

  • Het cijfer 3 staat voor het aantal verplichte examenvakken (Chinees, wiskunde en een vreemde taal).
  • De letter X staat voor de 6 vakken scheikunde, natuurkunde, biologie, politiek, geschiedenis en aardrijkskunde.

Uit deze 6 vakken kon iedere provinciaal examenbureau haar eigen combinaties kiezen. Meestal werden er 3 standaardcombinaties gekozen:

  • humanities (3+文科综合), met de vakken politiek, geschiedenis en aardrijkskunde;
  • science (3+ 理科综合), met natuurkunde, scheikunde en biologie; of
  • een combinatie van humanities en science.

Gaokao: 3+3-model

Sinds 2018 voeren de provincies langzamerhand een nieuw model in: 3+3. De 6 vakken (van de X) worden vervangen door 3 losse keuzevakken. De meeste provincies zijn inmiddels op dit model overgestapt.

Bij dit nieuwe model is er geen onderscheid meer tussen de 2 profielen humanities en science. Leerlingen kunnen voortaan kiezen uit de vakken politiek, geschiedenis, aardrijkskunde, natuurkunde, scheikunde en biologie. De keuze laten ze afhangen van de toelatingseisen van de opleiding die ze willen doen.

Toelating zonder gaokao

Het is niet altijd nodig om het gaokao te doen. Er zijn alternatieve routes voor toelating tot hoger onderwijs in China:

  • Volwassenenonderwijs: als iemand slaagt voor het National Adult Higher Education Entrance Examination (成人高考 chengren gaokao).
  • Baosong: als een leerling vanwege buitengewone resultaten een baosong (保送) heeft, een speciale aanbeveling van de school bij de universiteit van zijn keuze.
  • Privé-instelling: sommige privé-instellingen laten alle studenten toe die het collegegeld kunnen betalen.