Praktijkgericht onderzoek helpt leerlingen bij taalontwikkeling en meertaligheid
Waarom leert de ene leerling een nieuwe taal moeiteloos, terwijl een andere leerling blijft worstelen? En hoe kunnen scholen hun onderwijs beter laten aansluiten bij wat leerlingen nodig hebben?
Die vragen staan centraal in praktijkgericht onderzoek binnen het gespecialiseerd onderwijs. Op GOngres International, gericht op samen werken aan inclusief en internationaal onderwijs, delen onderzoekers en onderwijsprofessionals hun kennis en ervaringen over wat werkt in de klas.
In dit artikel belichten we daarom onderzoek van Elena Tribushinina, Heleen de Vries en Shirley van der Meer. Hun werk laat zien hoe inzichten over taalontwikkeling en meertaligheid hun weg vinden naar de klas.
Hoe leren leerlingen met een taalontwikkelingsstoornis een nieuwe taal?
Sinds Engels verplicht is in het basisonderwijs, krijgen ook leerlingen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS) Engelse les. Maar hoe bied je die lessen aan op een manier die bij hen past? Hoogleraar taalontwikkelingsstoornissen en meertaligheid Elena Tribushinina van Universiteit Utrecht ontdekte dat hierover nauwelijks onderzoek beschikbaar was, toen ze vragen kreeg vanuit de onderwijspraktijk.
Samen met scholen ontwikkelde ze daarom CodeTaal, een methodiek die leerlingen helpt om verbanden te leggen tussen talen. In plaats van Engels vooral impliciet aan te bieden, zoals vaak gebeurt in reguliere lesmethodes, krijgen leerlingen expliciet inzicht in woordenschat en grammaticale structuren. Met behulp van gekleurde vormen bouwen leerlingen stap voor stap zinnen op. Een groene rechthoek staat bijvoorbeeld voor zelfstandig naamwoord, een rood rondje voor een werkwoord en een blauwe driehoek voor werkwoorduitgangen. Daardoor worden grammaticale patronen zichtbaar.
Interventiestudies laten zien dat leerlingen vooruitgaan in hun Engelse woordenschat en grammatica. Opvallend genoeg zagen onderzoekers ook positieve effecten op onderdelen van het Nederlands. “We weten inmiddels uit meerdere onderzoeken dat reguliere methodes niet goed aansluiten bij leerlingen met TOS”, zegt Elena Tribushinina. “Zij hebben baat bij expliciete instructie en ondersteuning bij het leggen van verbanden tussen talen.”
Benut de kracht van meertaligheid
Post-doctoraal onderzoeker Heleen de Vries bouwt nu voort op CodeTaal. Ze onderzoekt hoe meertalige leerlingen met TOS gebruik kunnen maken van de kennis die zij al hebben vanuit hun thuistaal. “In de taallessen vergelijken leerlingen niet alleen Engels en Nederlands, maar ook woorden en taalstructuren uit hun eigen taal. We denken dat dit meer oplevert dan alleen een betere taalvaardigheid. Zo onderzoeken we nu of ook het taalbewustzijn van leerlingen groeit.” De Vries merkt bovendien dat leerlingen enthousiast worden wanneer hun thuistaal een plek krijgt in de klas. "Zelf overeenkomsten en verschillen tussen talen ontdekken vergroot ook vertrouwen dat leerlingen hebben in hun eigen talige kennis.”
Steeds meer onderzoek laat zien dat bestaande taalkennis kan helpen bij het leren van nieuwe talen. “Hoe steviger de basis in een eerste taal, hoe makkelijker het is om daarop verder te bouwen”, aldus Tribushinina. “Je benut de kennis die leerlingen al hebben, in plaats van die buiten de deur te houden.”
Beide onderzoekers verwachten dat de inzichten ook relevant zijn voor het regulier onderwijs. De Vries: “Ook in het regulier onderwijs krijgen scholen steeds vaker te maken met meertalige leerlingen en uiteenlopende ondersteuningsbehoeften.”
Praktijkvragen als vertrekpunt
Waardevol onderzoek vindt ook plaats in de praktijk van gespecialiseerd primair onderwijs, laat Shirley van der Meer zien. Zij werkt als leerkracht bij SBO De Kring in Rotterdam en is daarnaast primor. Dat betekent dat zij een dag per week praktijkonderzoek doet naar vragen die spelen binnen haar schoolorganisatie.
Haar onderzoek naar meertalige leerlingen en leerlingen met TOS liet zien dat op veel scholen dezelfde knelpunten terugkomen. Zo beschikken leerkrachten vaak over beperkte kennis van de doelgroepen en kan de overdracht van informatie tussen scholen beter. Van der Meer zag ook dat taalproblemen soms moeilijk te onderscheiden zijn van andere onderliggende oorzaken. “NT2-leerlingen die nog Nederlands leren vertonen soms dezelfde kenmerken als leerlingen met een taalontwikkelingsstoornis. Een zorgvuldige analyse van de taalontwikkeling in zowel het Nederlands als de thuistaal helpt dan om beter te bepalen welke ondersteuning nodig is.”
Kleine aanpassingen, grote impact
Praktijkonderzoek leidt tot nieuwe inzichten én direct toepasbare verbeteringen in de klas. Zo ontwikkelde Van der Meer hulpmiddelen waarmee leerkrachten beter zicht krijgen op de overeenkomsten en verschillen tussen meertaligheid en TOS. Daarnaast onderzocht zij hoe visuele ondersteuning en duidelijke routines leerlingen kunnen helpen. “Het viel daarbij op dat pictogrammen, visuele schema’s en ondersteuning bij schrijfopdrachten vaak waardevol blijken voor de hele klas.”
Soms zit de winst in kleine aanpassingen. Tijdens haar onderzoek keek Van der Meer bijvoorbeeld naar spellingdictees. “Daarbij viel op dat sommige leerlingen eerst een hele zin te horen kregen voordat zij het doelwoord konden opschrijven. Dat doet een groot beroep op het werkgeheugen. Door alleen het woord aan te bieden, konden leerlingen zich beter richten op de spellingtaak zelf.”
Onderzoek dat de klas versterkt
Deze onderzoeken vertrekken allemaal vanuit vragen uit de onderwijspraktijk en leveren kennis op die direct bruikbaar is in de klas. Dat is precies de wisselwerking tussen onderzoek en praktijk die centraal staat op GOngres International.
Want of het nu gaat om Engels onderwijs, meertaligheid of taalontwikkeling: goed onderzoek helpt scholen om beter aan te sluiten bij wat leerlingen nodig hebben. En daar profiteren uiteindelijk alle leerlingen van.
GOngres International 2026
Tijdens GOngres International 2026 staat samen werken aan inclusief en internationaal onderwijs centraal.
De Sectorraad GO (Gespecialiseerd Onderwijs) brengt samen met Nuffic op vrijdag 27 november 2026 nationale en internationale experts, onderzoekers en onderwijsprofessionals bijeen in het Beatrix Theater in Utrecht.