Laat leerlingen een rol spelen bij vormgeven burgerschapsonderwijs

Om het leerlingenperspectief op wereldburgerschapsonderwijs zichtbaar te maken, organiseerden we bij de Global Citizen Schools, het Sophianum in Gulpen en het Mencia de Mendoza College in Breda, een hackathon. Een hackathon is een creatieve werksessie waarin leerlingen in korte tijd ideeën ontwikkelen, uitwerken en presenteren. Zo ervaren de scholen hoe rijk en concreet de opbrengsten worden wanneer leerlingen actief meedenken.

Één vraag stond centraal: hoe willen leerlingen leren om zich te ontwikkelen tot wereldburger? De resultaten laten een duidelijke rode draad zien: leerlingen willen actief betrokken worden bij het vormgeven van burgerschapsonderwijs. Ze willen niet alleen leren over de wereld, maar vooral zélf ervaren hoe ze daarin een rol kunnen spelen.

Leerlingen willen niet alleen leren over de wereld, maar vooral zélf ervaren hoe ze daarin een rol kunnen spelen.

Hackathon Sophianum: de school als oefenplaats voor (wereld)burgerschap

In Gulpen werkten leerlingen van vmbo tot vwo samen aan vragen rondom democratie, diversiteit en gelijke kansen. De manier waarop zij wilden leren was opvallend praktisch. Ze noemden onder andere debatten met zelfgekozen stellingen, het oprichten van een politieke partij, workshops over racisme en het organiseren van een cultuurdag waarin verschillende groepen hun ervaringen delen. Alle ideeën draaiden om ervaringsgericht leren, concrete voorbeelden en echte gesprekken met mensen uit de samenleving.

De opbrengsten bleven niet alleen op papier. Docent Alexander de Bruin vertelt dat de school de resultaten actief inzet voor structurele veranderingen.

“We willen de komende jaren verder bouwen op alles wat tijdens de hackathon naar voren kwam,” zegt hij. “Daarom werken we toe naar een jaarlijkse wereldburgerschapsdag, starten we een schoolbreed democratieproject richting de gemeenteraadsverkiezingen en zoeken we samenwerking met Buitenplaats Wijlre om kunst, natuur en burgerschap te verbinden.” Met deze stappen wil het Sophianum aansluiten bij de behoefte van leerlingen om wereldburgerschap kleinschalig, actief en gezamenlijk te beleven.

Hackathon Mencia de Mendoza: de wereld leren kennen door te doen

Ook op het Mencia de Mendoza College kwam een vergelijkbaar beeld naar voren. Leerlingen noemden thema’s die dicht bij hun leefwereld liggen, zoals economie, duurzaamheid, natuur, cultuur, migratie en sociale ongelijkheid. Zij kozen ook voor actieve en praktijkgerichte werkvormen: projecten, excursies, een ideeënmarkt en schoolbrede activiteiten. Leren in de echte wereld stond hierin centraal, bijvoorbeeld door een bezoek aan een AZC, een fietstocht met uitleg van een boswachter of projecten over geld en financiële weerbaarheid.

Van inzichten naar onderwijspraktijk

De uitkomsten van beide hackathons bevestigen wat eerder onderzoek over leerlingenparticipatie al liet zien: wanneer leerlingen daadwerkelijk een stem krijgen, ervaren zij dat hun perspectief ertoe doet. Dat gevoel van erkenning leidt tot eigenaarschap, motivatie en ideeën die realistisch en haalbaar zijn en breed worden ondersteund.

Een tweede inzicht is dat wereldburgerschap door leerlingen en docenten nog niet vanzelf wordt verbonden aan natuur en duurzaamheid. De hackathons laten zien waar kansen liggen om deze dimensie verder te versterken.

Middelbare scholen kunnen deze resultaten inzetten om een oefenplaats voor wereldburgerschap te worden: een omgeving waarin leerlingen kunnen experimenteren, samenwerken en maatschappelijke vraagstukken onderzoeken op manieren die voor hen betekenisvol zijn.