Kinderen aan de macht: Sint Janschool brengt democratie tot leven in de klas

‘Alle leerlingen verlaten groep 8 als wereldburgers.’ Zo luidt het koersplan 2023-2027 van de ASKO-scholen in onze hoofdstad, waaronder de St.Janschool valt. Wereldburgerschap is dan ook niets nieuws voor de school in het multiculturele stadsdeel Oud-West.

Democratische rechten en plichten

Vanaf jonge leeftijd maken de kinderen hier op school al kennis met andere culturen en met democratische waarden als vrijheid, gelijkheid en solidariteit. “We vinden het als school heel belangrijk dat kinderen wegwijs raken in de democratische rechten en plichten die iedereen heeft in Nederland”, licht Fanny Tijsen, leerkracht in groep 7, toe.

“Dat doen we in verschillende fases. We beginnen in de jongere jaren door met elkaar te kijken hoe je in de klas met elkaar omgaat. Je leert naar elkaar te luisteren.”

Daarna leren de kinderen dat iedereen anders is, dat je je mening mag geven, maar dat je wel respect moet hebben voor elkaar en elkaars mening, ook als die heel anders is. Tijsen: “Als je het niet eens bent met een andere mening, leer je met woorden te beargumenteren waarom niet.”

Dankzij het ochtendprogramma van het Jeugdjournaal komen allerlei maatschappelijke kwesties uit de wereld het klaslokaal binnen en leren de kinderen meedenken over stellingen. Een actueel voorbeeld: zou jij net als onze koning willen logeren bij Trump in het Witte Huis?

Ook de eigen culturen binnen de school krijgen aandacht. Zo viert de St. Janschool elk jaar Internationale Moedertaaldag op 21 februari, de dag waarop het recht van iedereen om in de eigen taal gehoord te worden centraal staat. “Deze waarde omarmen we als taalvriendelijke school van harte.”

Leerlingenraad

Vanaf de middenbouw gaan de leerlingen meer zelf meedoen met democratie. Zo kunnen ze lid worden van de leerlingenraad. In deze raad zitten acht leerlingen: één afgevaardigde uit elke klas vanaf de middenbouw. De leerlingenraad komt ongeveer elke zes weken bij elkaar. “Zij zetten zich met veel enthousiasme in voor de belangen van alle kinderen op school”, vertelt Tijsen. “Zo hebben ze onder meer meegedacht over het ontwerp van het nieuwe schoolplein en over de goede-doelenacties die hieraan gekoppeld worden.”

De leerlingenraad bedacht helemaal zelfstandig een sponsorloop en inventariseerde in verschillende groepen welke wensen er leven rondom het nieuwe plein. Verder zet de leerlingenraad zich in voor het Jantje Beton-project voor meer speelplekken in de wijk, en voor boekpromotie en manieren om het leesplezier te vergroten gegeven. Via een ideeënbus, kunnen alle leerlingen hun ideeën en suggesties delen met de leerlingenraad.

Meedoen aan de leerlingenraad leeft echt in de klassen, vertelt Tijsen. “Dat zag je wel bij de afgelopen verkiezingen voor de leerlingenraad. We krijgen veel brieven binnen van kinderen die willen meedoen. Er worden posters opgehangen en flyers uitgedeeld.”

De leden van de leerlingenraad leren ook meer te letten op andere kinderen. “Ze lossen problemen met elkaar op, in plaats van meteen naar een leraar te stappen. Of ze pakken een probleem aan. Zijn de toiletten vies? Dan gaat de leerlingenraad langs de klassen om te vertellen wat je eraan kunt doen. Zij kunnen het beter uitleggen vanuit de belevingswereld van de leerlingen dan een leraar.”

Lessen in geluk

Ook in de lesmethoden krijgen de leerlingen competenties van wereldburgerschap aangereikt. In groep 7 krijgen ze les met de methode Gelukslessen. Tijsen: “Wat is geluk? Waar vind je dat in? Hoe wil je jezelf ontwikkelen? Wat zijn je talenten? Je leert positief te denken over jezelf en de toekomst. Maar ook: hoe kun je geluk doorgeven aan een ander? Dat kan door iets heel kleins, gewoon door aardig te zijn tegen iemand.”

In groep 8 neemt de geschiedenismethode Brandaan de leerlingen nog een stap verder met het thema ‘Het volk krijgt een stem’. Hier richten ze een eigen politieke partij op die meedoet aan interne verkiezingen.

‘Er is nu meer respect en bewustwording van hoe je met elkaar moet omgaan, ook met kinderen die heel anders zijn dan jij’

Een eigen politieke partij

Door het werken aan de oprichting van een eigen politieke partij raken de leerlingen erg betrokken, vertelt Tijsen. “Ze kunnen veel beter samenwerken als er een gezamenlijk doel is: de grootste partij worden. Zo leren ze compromissen sluiten om resultaat te bereiken. En als ze dingen voor elkaar krijgen, is dat natuurlijk heel mooi. Een van de criteria voor de oprichting van een partij is namelijk dat de standpunten haalbaar moeten zijn.”

De politieke partij in groep 8 is nu bezig om samen met de leerlingenraad een nieuw schoolplein te realiseren, met meer groen. “Daarvoor hebben ze laatst een sponsorloop georganiseerd om geld in te zamelen.”

Eerdere politieke partijen hebben ervoor gezorgd dat er meer leesboeken kwamen op school of werkten aan het opruimen van afval.
Door de politieke strijd in de klas zijn de leerlingen ook veel meer betrokken geraakt bij de echte politiek, zoals de Tweede Kamerverkiezingen van afgelopen najaar. “Of ze echt een eigen mening hebben gevormd, weet ik niet, maar ze weten wel wie onze premier is en welke politieke partijen in de Tweede Kamer zitten.”

De landelijke politici zouden een voorbeeld kunnen nemen aan de kinderen van de St. Janschool, stelt Tijsen. “De kinderen vinden het best lastig om te zien waarom mensen in de landelijke politiek zo onaardig zijn tegen elkaar. Veel leerlingen bij ons op school hebben een migratieachtergrond. Felle debatten over buitenlanders of asielzoekers komen hier dan ook echt binnen. Dan komt het ineens dichterbij.”

De politieke aspiraties van de leerlingen gaan ook verder dan het schoolgebouw. Dit jaar zit voor de derde keer een van de leerlingen van de St. Janschool in de Amsterdamse Kinderraad namens het stadsdeel Oud-West, waarin de school ligt. Naoufal zit in groep 8 en is lid van de leerlingenraad. In de gemeenteraad mag hij nu via deze Kinderraad meepraten en onlangs presenteerde hij daar een advies over veilig en leuk buitenspelen.

Elke stem is waardevol

Hoe zit het met de meer stille of minder zelfverzekerde leerlingen? Ook daarvoor is veel aandacht in het burgerschapsonderwijs, verzekert Tijsen.
“Ook zij leren dat hun stem waardevol is. Dat doen we onder meer door placemats te gebruiken waarop leerlingen hun ideeën kunnen schrijven, en aan de hand daarvan het gesprek in de klas aan te gaan. Dan maken we samen bijvoorbeeld een top 5. Zo komen de ideeën van iedereen aan bod.”

De leerlingen leren verder over inspraak en besluitvorming door middel van klassengesprekken en kringmomenten, waarin ze stellingen krijgen voorgelegd of samen klassen- of overblijfregels opstellen. Ook in rollenspellen, projecten, werkstukken en schrijfopdrachten komt dit steeds terug.

En dat heeft alleen maar positieve effecten, ziet Tijsen: “Voordat we hiermee begonnen, waren de kinderen veel minder aardig naar elkaar op het schoolplein. Er is nu meer respect en bewustwording van hoe je met elkaar moet omgaan, ook met kinderen die heel anders zijn dan jij.”