Elkaar vatten door debatten

Geworteld in de Europese geschiedenis

In 2019 wilden docent Aardrijkskunde Patrick Wolters en collega's van verschillende scholen in Zuid-Limburg iets organiseren rond 75 jaar bevrijding. Dit leidde tot het Project Vrijheid met o.a. een debatwedstrijd waarbij ook scholen uit Duitsland aansloten. De wedstrijden vonden plaats langs het pad van de geallieerden. Die route volgde de bevrijding van de Limburgse en Duitse steden in 1944 en 1945. Docenten van verschillende scholen begeleidden de debatreeks.

Door de coronacrisis kwam het project stil te leggen. Maar dit duurde niet lang. Rob Honig, directeur van de DebatUnie, zag het initiatief op LinkedIn en zocht contact met Wolters. Samen werkten ze de debatwedstrijden verder uit, met een nadruk op de Euregio en thema's die voor leerlingen uit Nederland, België en Duitsland relevant zijn. Dit werd een succes: in 2023 wonnen ze de Prijs van de Europese Burger, een beloning voor projecten en personen die zich inzetten voor wederzijds begrip tussen EU-burgers.

De debatten vinden plaats op bijzondere locaties. Zo is de eerste wedstrijd dit jaar in Ysselstein, waar zich de enige Duitse oorlogsbegraafplaats in Nederland bevindt. Hier liggen Duitse soldaten, maar ook SS-leden en Nederlandse collaborateurs vonden er hun laatste rustplaats. Een controversiële plek, maar daarom ook een zeer geschikte plek om met jongvolwassen te praten over vrede, veiligheid en de Europese toekomst en geschiedenis. En, om vriendschappen over de grens te maken.

Bovenaan: leerlingen in actie tijdens het Euregiodebat, onder: gastspreker Emile Roemer bij de editie van 2025. Fotografie door de DebatUnie. Tekst gaat verder na afbeelding.

Eén team drie landen

Bij de DebatUnie is het organiseren en begeleiden van debatten dagelijkse kost. Voor het Euregiodebat kozen Honig en Wolters een vorm waarbij ontmoeting tussen de deelnemers centraal staat. Zo zijn er geen schoolteams, maar werken de scholieren uit Nederland, Duitsland en België samen. In groepjes van 6 bereiden ze in korte tijd een stelling voor, die ze (afhankelijk van het taalniveau) in het Nederlands of Engels verdedigen of weerleggen.

Honig licht toe: "Doordat je willekeurig wordt ingedeeld, gaat de ontmoeting best spontaan én voel je je sneller een team." Hoewel de deelnemers elkaar maar kort hebben leren kennen, zien de organisatoren dat er snel vrienden worden gemaakt. Wolters: "Ook echt voor jarenlang. Ik weet dat leerlingen van de editie in 2022 nog steeds contact hebben met hun teamgenoten, dat ze naar elkaars eindexamengala gaan."

Uiteraard spreekt niet ieder teamlid even goed Nederlands of Engels, maar dat lossen de teams vaak zelf op door elkaar te helpen. Ook mogen de teamleden zelf bepalen hoe vaak ze aan het woord willen zijn, waardoor de druk minder groot is om te spreken.

De voertaal van de wedstrijd is Nederlands, wat een verrassende keuze lijkt, maar niet als je weet dat er ook in Duitsland Nederlands als vreemde taal onderwezen wordt. Wolters merkt soms wel dat de Nederlandse leerlingen snel overschakelen naar Engels als een gesprek hapert, terwijl de Duitse leerlingen het Nederlands willen oefenen.

Een wedstrijd zonder drempels

De kracht van de Euregiodebatten zit volgens de organisatoren in het open karakter. Iedereen is welkom, of je nou ervaren bent in debatteren of niet. In jasje dasje of in spijkerbroek. Honig vertelt: "Vorig jaar was Emile Roemer gastspreker en hij adviseerde ons om volgend jaar ook vmbo-leerlingen uit te nodigen. Maar die waren goed vertegenwoordigd! Het viel niemand op omdat alle leerlingen goed aansluiting vonden in hun teams en tijdens de debatten. Zo zien wij het natuurlijk graag als organisatie."

Langs elke grens in gesprek

Voor beide organisatoren is het een droom om alle Nederlandse euregio's aan te laten sluiten bij de debatwedstrijd, bijvoorbeeld ook die in Zeeland en Oost- en West-Vlaanderen (Scheldemond). Zo willen zij jongeren in de grensgebieden de kans bieden om zichzelf te ontwikkelen tot actieve Europese burgers.