Engels vanaf groep 1 en meertaligheid

Biedt jouw school vroeg vreemdetalenonderwijs (vvto) aan of geef je Engels vanaf groep 1? Dan krijg je misschien juist veel aanmeldingen van kinderen met een internationale achtergrond. Ouders zoeken vaak een school waar zowel het Nederlands als het Engels worden ondersteund. Maar is het dan verstandig om extra tijd aan het Engels te besteden, als een kind nog Nederlands moet leren?

Onderzoek laat zien dat het geen nadelig effect heeft op het Nederlands, als kinderen met een andere thuistaal dan het Nederlands op school ook les krijgen in het Engels. Meertaligheid kan het leren van een nieuwe taal juist ondersteunen. Wanneer leerlingen hun volledige talige repertoire mogen gebruiken, kunnen zij nieuwe kennis koppelen aan wat zij al weten. Ook kunnen anderstalige leerlingen bouwen op hun ervaring met het leren van een tweede taal. Dit kan hun zelfvertrouwen op het gebied van taalverwerving vergroten.

Ook het Kwaliteitskader Meertaligheid en adviezen van de Onderwijsraad benadrukken het belang van het benutten van de talige diversiteit in de klas. Voor veel scholen is de vraag daarom niet óf meertaligheid een plek verdient, maar hoe je daar op een praktische manier vorm aan kunt geven.

Rondom meertaligheid bestaan nog verschillende misverstanden.

Een veelgehoorde opvatting is dat jonge kinderen in de war raken wanneer zij meerdere talen tegelijk leren. Onderzoek laat echter zien dat kinderen verschillende taalsystemen goed naast elkaar kunnen ontwikkelen. Meertalige kinderen bereiken belangrijke mijlpalen in hun taalontwikkeling doorgaans op dezelfde leeftijd als eentalige leeftijdsgenoten.

Ook leeft soms de gedachte dat het gebruik van de thuistaal de ontwikkeling van het Nederlands of Engels vertraagt. Daar is weinig bewijs voor. Onderzoek laat juist zien dat een goed ontwikkelde eerste taal kan bijdragen aan het leren van een volgende taal. Leerlingen bouwen voort op de kennis die zij al hebben en kunnen gemakkelijker verbanden leggen tussen talen.

Leerlingen die meerdere talen spreken beschikken vaak over een sterk ontwikkeld taalbewustzijn. Zij herkennen sneller overeenkomsten en verschillen tussen talen en denken bewuster na over woordenschat, grammatica en taalgebruik. Dat kan helpen bij het leren van Engels.

Voor veel meertalige leerlingen is leren bovendien een dubbele uitdaging. Zij leren niet alleen nieuwe lesstof, maar verwerken deze ook in een taal die niet altijd hun sterkste taal is. Wanneer leerlingen hun thuistaal mogen inzetten om nieuwe begrippen te begrijpen of verbanden te leggen, wordt die cognitieve belasting kleiner. Zo blijft er meer ruimte over om zich op de leerinhoud te richten.

De kennis van meertalige leerlingen wordt vaak vergeleken met een ijsberg. In een uitsluitend Nederlandstalige klas is vaak alleen het topje dat boven water uitkomt zichtbaar: leerlingen kunnen niet altijd laten zien wat zij al weten. Door ruimte te bieden aan hun volledige talige repertoire wordt meer van die kennis toegankelijk.

Meertaligheid inzetten hoeft niet te betekenen dat de Engelse les in verschillende talen wordt gegeven. Kleine aanpassingen kunnen al veel verschil maken:

• Vergelijk talen
  Vraag leerlingen hoe een woord of uitdrukking in hun thuistaal klinkt. Bespreek samen overeenkomsten en verschillen met het Engels. Zo ontwikkelen leerlingen hun taalbewustzijn.
• Werk met kernwoordenschat
  Bied belangrijke woorden aan in het Engels, Nederlands en – waar mogelijk – de thuistalen van leerlingen. Dat helpt leerlingen om nieuwe begrippen sneller te begrijpen.
• Laat leerlingen samenwerken
  Geef leerlingen de ruimte om moeilijke opdrachten kort te bespreken in een taal waarin zij zich zeker voelen. De verwerking en presentatie kunnen vervolgens in het Engels plaatsvinden.
• Gebruik beeld en beweging
  Werk met afbeeldingen, voorwerpen en Total Physical Response (TPR). Door taal te koppelen aan beweging en concrete ervaringen wordt nieuwe woordenschat beter onthouden.
• Maak talen zichtbaar
  Laat zien dat verschillende talen welkom zijn in de klas. Denk aan meertalige woordmuren, begroetingen of boeken in verschillende talen. Zo ervaren leerlingen dat hun taal en achtergrond worden gewaardeerd.

Bovenstaande werkwijzen sluiten aan bij translanguaging: een didactische aanpak waarbij leerlingen hun volledige taalrepertoire gebruiken om nieuwe kennis en vaardigheden te ontwikkelen.

Voor leerlingen die het Engels als moedertaal hebben, zijn de lessen in het Engels soms minder uitdagend. Met aanvullende materialen op een hoger niveau waarmee de leerlingen zelfstandig kunnen werken, kun je hun Engelse taalverwerving ondersteunen.

Ook kun je ervoor kiezen om Engelstalige kinderen te laten helpen bij het Engels in jongere groepen, bijvoorbeeld door voor te lezen. Zo kunnen ze hun kennis inzetten en ook hun eigen taal verrijken.

In de eigen klas kunnen Engelstalige kinderen af en toe bij opdrachten in het Engels een andere rol krijgen, waarin ze hun grotere kennis van het Engels kunnen inzetten. Het is belangrijk om het kind echter niet te zeer in een tutorrol te plaatsen, en deze methode dus met mate in te zetten. Door vvto-Engels te combineren met aandacht voor andere thuistalen in de klas, kun je bovendien alle kinderen af en toe de expert laten zijn over hun eigen moedertaal.

Er zijn verschillende publicaties en hulpmiddelen die scholen kunnen ondersteunen bij het benutten van meertaligheid:

• Kwaliteitskader Onderwijs aan Leerlingen in een Meertalige Context – achtergrondinformatie en praktische handvatten voor schoolbeleid en de klas.
• Teamgids Meertaligheid PO (SLO) – activiteiten en werkvormen voor schoolteams.
• MoedINT2 – informatie over taalachtergronden en taalontwikkeling.
• Multi-STEM Toolbox – voorbeelden van meertalige didactiek binnen STEM-onderwijs.

Voor alle leerlingen is het belangrijk om het aanbod van vroeg vreemdetalenonderwijs goed in te richten. Ook hier is het van belang om te zorgen voor veel rijk taalaanbod en interactie. Bekijk specifieke tips en informatie over het aanbieden van vroeg vreemdetalenonderwijs (vvto).