‘De Dutch Way? Dat is balans’

Publicatiedatum: 16-05-2017 08:45

De inspectie wijst in haar nieuwste onderwijsverslag op onbenut talent en kansenongelijkheid, maar de Britse hoogleraar Educational Leadership Alma Harris is juist vol lof over het Nederlandse onderwijssysteem. Vakblad Didactief interviewde de hoogleraar.

Alma Harris gaf op 8 mei 2017 een lezing in Nederland op een congres dat OCW organiseerde over honderd jaar onderwijsvrijheid. Ter gelegenheid van die mijlpaal werd het boek The Dutch Way in education: Teach, learn & lead the Dutch Way gepresenteerd. Harris schreef het slothoofdstuk.

U en Michelle Jones beschrijven in jullie bijdrage aan het boek The Dutch Way ons onderwijssysteem als ‘the world’s best kept secret’. Hoezo dat?

‘Landen als Finland en Singapore krijgen wereldwijd ontzettend veel aandacht voor de manier waarop zij hun onderwijs hebben ingericht. Het Nederlandse onderwijssysteem staat niet echt op de wereldradar, en dat is gek. Want jullie presteren buitengewoon goed in internationale vergelijkingen als PISA. Niet alles is goed, dat zal ik niet beweren, maar jullie systeem verdient internationaal veel meer aandacht. Ik ben niet de enige die dat zegt, PISA zegt het ook.’

Wat vindt u als buitenstaander het meest bijzondere aan het Nederlandse stelsel?

‘Het meest indrukwekkende vind ik de nadruk op gelijkheid en de democratische waarden die jullie hooghouden. Alle scholen krijgen gelijke bekostiging en hebben dezelfde rechten. Jullie bieden daarmee alle kinderen gelijke kansen. Dat is voor jullie, na honderd jaar, wellicht heel gewoon, maar andere landen focussen niet zozeer op gelijkheid. Die leggen meer de nadruk op excellentie. Het mooie van Nederland vind ik de balans tussen gelijkheid en excellentie. Dat is iets om te vieren.’  

Wat zouden andere landen van het Nederlandse systeem kunnen leren of lenen?

‘Het onderwijs in Nederland is heel goed geregeld, waardoor elk kind succesvol kan zijn. En behalve dat ze well educated zijn, behoren de Nederlandse kinderen ook nog eens tot de gelukkigste ter wereld. Er zijn meer landen waar kinderen goed onderwezen worden, maar waar ze ongelukkig of minder gelukkig zijn. Verder denk ik aan de mooie combinatie tussen autonomie voor scholen en een toezichtsysteem dat ervoor zorgt dat elke school een basiskwaliteit heeft. Elke school in Nederland probeert een goede school te zijn.’

Tellen we in Nederland te weinig onze zegeningen, bijvoorbeeld onze autonomie?

'In andere landen hebben scholen inderdaad veel minder autonomie. Hongkong en Singapore bijvoorbeeld zijn heel centralistisch georganiseerd. Ze worden weliswaar geprezen om hun autonomie, maar die is gestuurd. Beslissingen worden daar centraal gecontroleerd, en dat is wat By Pak Tee van het National Institute of Education in Singapore omschrijft als decentralised centralisation. In Nederland is dat anders. Het woord dat echt past bij de Dutch way is “balans”: er is een goed evenwicht, ook tussen autonomie en overheidssturing.’ 

U ziet evenwicht tussen gelijkheid en excellentie, maar volgens PISA kent Nederland juist te weinig uitschieters.

‘Volgens PISA is Nederland heel erg goed bezig de kloof te dichten tussen bevoorrechte en minder bevoorrechte kinderen. Kinderen in Nederland krijgen dus kansen. Dat er relatief weinig toppers zijn, nou ja, je kunt het slechter treffen.’

Het is een luxeprobleem?

‘Ja, inderdaad. Er zijn zo veel landen en systemen die worstelen met ongelijkheid en gelijke kansen voor kinderen.’

Toch wees de inspectie in haar laatste Onderwijsverslag weer op de groeiende kansenongelijkheid. Hoe verhoudt zich dat tot uw observatie?

‘Gelijkheid is relatief. Voor elk land is het een voortdurende uitdaging om gelijke kansen te bewerkstelligen en te behouden. Het Nederlandse onderwijssysteem biedt goede garanties op gelijkheid, maar op afzonderlijke scholen kan het natuurlijk anders zijn.’

Gaat u nu Nederland promoten als het volgende beloofde land, na Finland en Singapore?

(Harris lacht:) ‘Nee, ik heb het niet zo op beloofde landen. Je moet breder kijken dan die paar voorbeelden. Bovendien kun je niet simpelweg het beste van het ene land naar het andere overhevelen. Jullie systeem is geworteld in de Nederlandse samenleving en in honderd jaar onderwijsvrijheid en jullie democratische waarden. Maar de manier waarop jullie professionalisering van leraren aanpakken is wel leerzaam. Zo zie ik in Nederland een sterke focus op pedagogical content knowledge en vakdidactiek, in de lerarenopleidingen en versterkt door wetenschappelijk onderzoek. Andere landen kunnen daarvan leren.’

Ik zou het bijna vergeten te vragen, maar ziet u ook tekortkomingen in het Nederlandse onderwijssysteem?

‘Niet zozeer in het systeem zelf, maar als ik met Nederlandse leraren praat, hoor ik weinig vertrouwen in het systeem. Ze praten vooral over wat er allemaal niet goed is en zijn verbaasd als ik vertel dat ik het zo’n mooi systeem vind. Misschien een kwestie van Hollandse bescheidenheid? Wees trots op jullie systeem en op wat jullie allemaal bewerkstelligen. Dat is echt uniek.’

Meer lezen?

Dit is een verkorte weergave van het artikel ‘De Dutch Way? Dat is balans’ uit Didactief, mei 2017. Lees het volledige interview.

Auteur: Bea Ros (adjunct-hoofdredacteur Didactief)

 

Laatste wijziging: 16-05-2017 08:43