Susana Menéndez

"Het publieke debat wordt gekaapt door negativiteit"

Susana Menéndez neemt afscheid als bestuurslid van de Haagse Hogeschool
meer over:
Voor haar afscheid zomer 2018 organiseerde 'de Haagse' een symposium over leiderschap in internationalisering.
10 minuten

Een afscheidssymposium met als titel Leadership in internationalisation in higher education. Dat onderwerp is vast niet voor niks gekozen.

"Nee, internationalisering is natuurlijk een thema dat heel erg bij mij hoort, zeker omdat ik zelf oorspronkelijk uit Argentinië kom en Nederland als buitenlander heb leren kennen. Weliswaar heb ik me de eerste vijf jaar in het college van bestuur vooral met financiën beziggehouden, maar de laatste vijf jaar heb ik me met al mijn passie op internationalisering gestort. Het is mijn overtuiging dat het kennen van andere culturen en andere professionele praktijken een verrijking is voor de beroepspraktijk van alle studenten. Zij komen straks immers op een arbeidsmarkt waar heel veel nieuwe competenties van hen worden gevraagd. Zestien jaar geleden hebben wij al gezegd dat wij onze studenten willen opleiden tot wereldburgers. Dat klinkt misschien arrogant, maar wat we willen zeggen is dat onze studenten over meer competenties moeten beschikken dan alleen beroepsvaardigheden op de korte termijn. Een student social work moet niet alleen weten hoe het is om sociaal werker te zijn in Den Haag, maar ook hoe het eraan toegaat in de banlieus van Parijs, of in Manchester of Berlijn. Van vergelijken word je wijzer. Internationalisering gaat mij ook om die vakinhoudelijke component. Ik heb gemerkt dat je in de bureaucratie van het hoger onderwijs ontzettend veel veranderingscapaciteit nodig hebt om internationalisering echt inhoudelijk van de grond te krijgen. Daar is leiderschap voor nodig."

“Door de negatieve gevolgen van globalisering wordt internationalisering nu heel hard aangepakt. Ten onrechte.”

Vindt u het dan niet jammer dat het internationaliseringsdebat in politiek en media de laatste tijd vooral gaat over verdringing van Nederlandse studenten, verengelsing en het financierings model van ons hoger onderwijs?

"Ja, dat vind ik jammer. We zijn te veel gefocust op de vraag of de colleges in het Engels moeten of niet. Op de Haagse hebben we al sinds 2013 de strategie om internationalisering in alle curricula te brengen, dus ook in de Nederlandstalige opleidingen. Wij hebben geprobeerd het debat breder te maken, zonder te ontkennen dat er problemen zijn. Bijvoorbeeld bij universiteiten in de grensstreek of bij opleidingen als psychologie aan de UvA. We moeten oog hebben voor de klachten van studenten. Maar ik vind wel dat het debat te veel wordt gedomineerd door die negatieve gevolgen van internationalisering. Zeker voor een land dat zo afhankelijk is van het buitenland. Kijk hoe actief ook deze regering is in het buitenland om nieuwe economische kansen te creëren. Nederland kan het zich niet permitteren om alleen naar binnen te kijken."

Begrijpt u waar dat negativisme vandaan komt?

"Het publieke debat – of het nu gaat om migratie of om internationale studenten – wordt te veel gekaapt door negatieve gevoelens. Ik denk dat mensen internationalisering te veel verbinden met globalisering. Ik ben de eerste die de negatieve gevolgen van globalisering erkent. Er zijn bedrijven verdwenen uit Nederland, met werkloosheid als gevolg. Daar is niks voor in de plaats gekomen. Ook begrijp ik dat er een gevoel van vervreemding kan ontstaan als er veel mensen in je buurt komen wonen die je taal niet spreken. Dat zijn de consequenties van neoliberaal beleid dat sinds de jaren negentig in Nederland heel consciëntieus is uitgevoerd. De opkomst van het populisme in Europa heeft heel erg te maken met hoe globalisering heeft uitgepakt. Niet iedereen is een winnaar, er zijn heel veel verliezers. In de jaren negentig was er een euforisch gevoel dat er door de komst van internet een nieuwe economie zou ontstaan waarbij iedereen mee kon doen. Dat is niet gebeurd. Door dit soort ontwikkelingen, die veel breder zijn dan hoger onderwijs, wordt internationalisering nu heel hard aangepakt. Ten onrechte."

Minister Van Engelshoven presenteert binnenkort haar internationaliseringsvisie. Verwacht u leiderschap van haar?

"Ik verwacht veel van deze minister. Ik heb haar hier in Den Haag jarenlang meegemaakt als wethouder van Onder wijs en het is echt iemand met hart voor de zaak. Een voorvechtster van gelijke kansen in het onderwijs. Ik denk dat dat voor haar een belangrijk uitgangs punt is. Ik begrijp ook dat zij zich vanuit haar betrokkenheid zorgen maakt als ze hoort dat Nederlandse studenten in sommige gevallen worden verdrongen. Ik geloof dat de minister mee zal willen denken met het hoger onderwijs om te komen tot een oplossing die internationalisering nog steeds de ruimte geeft die nodig is. Ze was immers wethouder in Den Haag: de internationale stad van vrede en veiligheid. Dus ik geloof niet ze de deur voor internationalisering dicht gaat doen."

”Ruimte voor mensen die anders denken, mensen met een beperking of een taalachterstand: dat hoort bij inclusief leiderschap.”

Wat voor type leiderschap is volgens u nodig?

"Ik denk dat leiderschap hem vooral zit in het vermogen om te reageren op externe factoren. Europa verandert, de wereld verandert, migratiestromen veranderen. Kijk maar naar Brexit, kijk naar Trump. Wij zien nu al dat het aantal studenten dat naar de Verenigde Staten gaat, wereldwijd afneemt. Die studenten zoeken een andere plek om heen te gaan. Als leider moet je snel reageren op dit soort ontwikkelingen en niet afwachten. Ik vind ook dat dat ons als hoger onderwijs steeds beter lukt. Vier jaar geleden hebben we voor het eerst met de VSNU en de Vereniging Hogelscholen gekeken hoe we het Nederlandse hoger onderwijs gezamenlijk presenteren in het buitenland. En ook de gezamenlijke presentatie van onze internationaliserings agenda laat zien dat we bereid zijn om samen te werken."

"Daarnaast is er een heel belangrijke rol weggelegd voor docenten. Zij moeten de professionele ruimte krijgen om leiderschap te tonen, dus vooral ook niet te veel regeltjes opgelegd krijgen als het gaat om bijvoorbeeld taalkeuze. Als ze kiezen voor onderwijs in het Engels, hebben ze daar meestal goed over nagedacht. Het succesvol laten integreren van verschillende culturen in een onderwijssetting gaat niet vanzelf. Vooral docenten hebben een grote rol in het succes ervan."

"Ik heb wel eens gezegd dat het creëren van een succesvolle international classroom niet hetzelfde proces is als osmose bij planten. Osmose gaat vanzelf, je hoeft er niets voor te doen. Om studenten elkaars cultuur te laten begrijpen, moet je echt planmatig te werk gaan. Wij hebben dat hier op de Haagse Hogeschool met militaire precisie uitgevoerd, met drie keer per jaar strategisch overleg op het hoogste niveau en maandelijks met de internationaliseringscoördinatoren. Ook hebben we de scholing van docenten centraal gesteld. Zo kunnen we snel en effectief inspelen op internationale trends en praktische bezwaren wegnemen."

In 2016 sprak de Haagse Hogeschool de ambitie uit dat iedere student tijdens zijn studie internationale ervaring opdoet. Is dat gelukt?

"Ja, dat is gelukt. En het betekent niet dat elke student altijd in het vliegtuig stapt. Eigenlijk is dat idee van internationaliseren een beetje ouderwets. Dankzij digitalisering en internet kan internationaliseren ook gewoon thuis achter je computer. Wij zijn partner van COIL, Collaborative Online International Learning, een concept dat is ontwikkeld door de State University New York en studenten in staat stelt online studie-projecten op te pakken met studenten over de hele wereld. Als Haagse Hogeschool hebben wij in 2016 de eerste Europese conferentie over COIL gehuisvest. Die relatie tussen digitalisering en internationalisering heeft bij ons echt goed gestalte gekregen en daar ben ik trots op. Ons mooiste voorbeeld van echt kwalitatieve internationalisering zijn onze summer schools, waarbij onze docenten in de zomermaanden lesgeven aan zeer gemotiveerde studenten van over de hele wereld. Ik kan me een diner herinneren een paar jaar geleden, waarbij studenten uit Rusland, Oekraïne en Georgië met elkaar aan tafel discussieerden over mensenrechten. Allemaal landen die op voet van oorlog met elkaar staan. Echt, soms lijkt het hier wel de Verenigde Naties."

Tien jaar geleden was u de eerste migrant in een college van bestuur van een hogeronderwijsinstelling. In het blad Transfer zei u toen dat u hoopte dat u niet de laatste zou zijn. Hoe is het tegen woordig gesteld met de diversiteit aan de top van het hoger onderwijs?

"Qua genderverdeling gaat het bij ons heel goed. Van de zeven faculteitsdirecteuren bij de Haagse Hogeschool zijn er vijf vrouw, een meerderheid dus. Ik heb me er altijd hard voor gemaakt om het glazen plafond te doorbreken en ik denk dat dat hier is gelukt door bij gelijke geschiktheid steeds voor een vrouw te kiezen.’ Lachend: ‘Alhoewel: in de meeste gevallen waren de vrouwen gewoon beter."

Toch is uw opvolger een man…

"Als je vertrekt, heb je uiteraard geen inspraak in de opvolging. Ik vind wel dat je altijd moet oppassen, want voor je het weet zit je weer met allemaal witte mannen. Rajash Rawal is in dat opzicht gelukkig een uitzondering, en hij is na een zorgvuldig proces als beste kandidaat uit de bus gekomen."

Wat is het belangrijkste dat u hem mee wil geven?

"Diversiteit is absoluut een thema. Wij hebben op dit moment een aantal “doorbraakprojecten” bij de Haagse Hogeschool en inclusiviteit is een van de belangrijkste. Dat betekent ook inclusief leiderschap. Is er ruimte voor mensen die anders denken? Voor iemand die andere geluiden laat horen aan de bestuurstafel? Inclusief leiderschap betekent dat je alles in het werk stelt om mensen met bijvoorbeeld een beperking of taalachterstand in je bestuur te krijgen. Men heeft in Nederland de neiging, en ik spreek uit ervaring, om te denken dat iemand die niet perfect Nederlands spreekt, een beetje dom is. Dat soort vooroordelen moeten eruit."

Susana Menéndez

dr. M.S. (Susana) Menéndez

Na haar studie rechten in Buenos Aires studeerde Susana Menéndez cum laude af aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde zij aan de Universiteit Leiden met een onderzoek naar genderstudies. Vervolgens vervulde zij diverse functies in het hoger onderwijs, waaronder aan de Universiteit van Amsterdam, de Erasmus Universiteit Rotterdam en het Institute of Social Studies. Na een korte uitstap naar de gemeente Amsterdam volgde in 2001 de Ichthus Hogeschool (directeur Unit Social Work Rotterdam en Den Haag). Als directeur van ASAR (Institute of Advanced Studies & Applied Research) bij Inholland was zij verantwoordelijk voor het onderzoeks­, master­ en internationaliseringsbeleid van de hogeschool en voor het aantrekken van subsidies nationaal en internationaal. Van 1 april 2008 tot 1 september 2018 was zij lid van het College van Bestuur van de Haagse Hogeschool.

Nog meer nieuws over internationalisering in onderwijs? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en blijf altijd op de hoogte.

Nederlandse en buitenlandse studenten leren van elkaar

22 november 2019
Buitenlandse studenten in je school opleiden is enorm waardevol. Niet alleen voor de buitenlandse maar ook voor de Nederlandse studenten.

Jongeren met geloof in eigen toekomst? 4 Tips

31 oktober 2019
Graham Moore, oprichter van Humanutopia, over hoe hij leerlingen helpt om hun leven te veranderen.

Conferentie: 'Taal en wereldburgerschap in het basisonderwijs? Yes, ja bitte, oui!'

27 maart 2020 09:00 - 16:30
De ReeHorst, Ede
Wil je beginnen met wereldburgerschap, vvto of uitwisselen? Of ben je toe aan de volgende stap? Kom dan naar dé conferentie over internationalisering in het primair onderwijs.