Freddy Weima en Leonard van der Hout

De laatste Transfer

Freddy Weima en Leonard van der Hout over het einde van Transfer, vakblad over internationalisering in het hoger onderwijs.
meer over:
Op een warme novemberdag treffen twee heren elkaar op het Lange Voorhout in Den Haag. Gespreksonderwerp is het opheffen van Transfer, na 25 jaar. Een onvermijdelijk besluit, volgens Nuffic‑directeur Weima. Redactieraadvoorzitter Van der Hout heeft er begrip voor, maar is ook weemoedig ...
7 minuten

Na deze editie valt het doek voor Transfer. Met wat voor gevoel kijken jullie terug op de 25 jaar dat het blad bestaan heeft?

Weima: “Ik kijk terug met trots. Een kwart eeuw is natuurlijk indrukwekkend. Het blad verscheen in een periode waarin het thema internationalisering een enorme ontwikkeling doormaakte. Het begon in het wetenschappelijk onderwijs, maar tegenwoordig is het onderwerp in het hele onderwijs niet meer weg te denken. En het is ook een politiek thema geworden. Wie had 25 jaar geleden ooit gedacht dat er over internationalisering een stevig politiek debat zou plaatsvinden? Transfer heeft in die hele ontwikkeling een belangrijke rol gespeeld. Het blad is er altijd in geslaagd zichzelf te innoveren, door met nieuwe rubrieken te komen of door nieuwe thema’s aan te snijden.”

Van der Hout: “Voor mij overheersen weemoed en trots. Ik heb voorafgaand aan dit interview oude edities zitten doorbladeren: een trip down memory lane. Ik ben sinds eind jaren tachtig actief in het internationaliseringswereldje en kan me de start van het blad nog goed herinneren. Een abonnementje kostte toen geloof ik 64 gulden en dan kreeg je het negen keer per jaar. Het blad had een emancipatoir effect. Het was het enige Nederlandstalige vakblad over internationalisering in het hoger onderwijs. Het Europese Erasmusprogramma dat in 1987 startte, was een belangrijke stimulans. We waren eigenlijk een beetje aan het rommelen in die tijd, aan het zoeken. Ik weet nog dat mijn allereerste Erasmusaanvraag in Brussel werd afgewezen. Ik had bij het aantal weken dat de student weg zou gaan 12 ingevuld.” Lachend: “Aanvraag afgewezen, want het moest 13 weken zijn! Ben ik nooit meer vergeten, ik baalde erom. Over dit soort praktische problemen las je in Transfer. Je merkte dat collega’s bij andere instellingen tegen vergelijkbare problemen aanliepen en vaak oplossingen hadden. Als internationaliseerders voelden we ons door Transfer serieus genomen. Het tijdschrift heeft meerdere generaties internationaliseerders ondersteund en gevormd.”

Weima: “Voor kritische berichtgeving over internationalisering kun je ook De Telegraaf openslaan”

Freddy, kan je de beslissing om Transfer vanaf 2019 niet meer uit te geven nog eens toelichten?

Weima: “Daar zijn verschillende redenen voor. Publicaties verschijnen tegenwoordig vooral online en steeds minder op papier. Als je het zo bekijkt, heeft Transfer nog lang kunnen bestaan als papieren uitgave. De tweede reden is meer een afweging vanuit het publieke belang. Nuffic is publiekelijk gefinancierd en ook Transfer betalen we uit die middelen. Als Nuffic moeten we dus ook regelmatig afwegen hoe we de opnieuw moet kijken naar de balans tussen wat je op papier publiceert en wat online. Daarom hebben we besloten om door te gaan met het maken en verspreiden van verdiepende achtergrondartikelen over internationalisering, maar vooral via onze online kanalen. Die verhalen zullen niet meer exclusief over het hoger onderwijs middelen voor publicaties en kennisdeling inzetten. En dan komt er een keer een moment dat je gaan, maar over het hele onderwijsveld, van primair tot en met wetenschappelijk onderwijs. Online kun je meer mensen bereiken en worden de verhalen het beginpunt van een digitale dialoog met onze doelgroepen. Om Transfer in zijn huidige vorm te behouden, hadden we abonnementsgeld moeten gaan vragen. Met als gevolg: een veel lager bereik.”

Van der Hout: “Toen ik in 2013 voorzitter van de redactieraad werd, werden we al snel geconfronteerd met bezuinigingen. De redactie bestond eerst uit drie redactieleden en een hoofdredacteur die negen keer per jaar een papieren magazine maakten en een eigen website in de lucht hielden. De website verdween en het aantal nummers liep terug van negen naar acht, naar zes, naar vier en uiteindelijk nog maar drie. Uiteindelijk waren er nog maar twee mensen bezig met Transfer, die daarnaast ook nog andere taken hadden, aangevuld met freelancers. Op zich begrepen we als redactieraad wel dat de middelen in de crisisjaren terugliepen. De raad bestaat uit mensen uit het internationaliseringsveld en mensen met een journalistieke achtergrond. Vooral die laatste groep was steeds van mening dat een overgang naar volledig online publiceren zeker niet goedkoper is.

Een belangrijker punt vinden wij echter dat met het verdwijnen van de titel Transfer ook het onafhankelijk redactiestatuut verdwijnt. Nuffic komt voort uit de universitaire wereld en het is daarom ook niet vreemd dat 25 jaar geleden gekozen is voor een model met een onafhankelijke redactie en een redactieraad, net als bij universiteitskranten als Folia. Dat die onafhankelijke redactie nu verdwijnt, vind ik een principieel punt. Ik denk zeker dat jullie verdiepende en kritische artikelen kunnen blijven maken, maar ik vrees dat de marge om kritisch te zijn minder breed wordt.”

Van der Hout: “Als internationaliseerders voelden we ons door Transfer serieus genomen”

Weima: “Wat mij betreft is die vrees ongegrond. Ik kan alleen voor mezelf spreken, maar in de zes jaar dat ik Nuffic leid, heb ik nooit geprobeerd om iets wel of niet in Transfer gepubliceerd te krijgen. En dat ben ik ook voor onze toekomstige online publicaties niet van plan. Ik heb af en toe wel een suggestie, maar dat hoort bij mijn rol. Ik ben natuurlijk zelf ook lid van die internationalisation community.

Het mag echter nooit zo zijn dat er maar één juist beeld is: we moeten ruimte blijven geven aan die verschillende perspectieven. Transfer was goed in diepgaande achtergrondjournalistiek; het maken van dat soort brede analyses kunnen we online heel goed voortzetten. Maar dat de spoeling door de minder beschikbare overheidsmiddelen dunner is geworden, is waar. Ik vind het in die zin jammer dat het niet gelukt is om van Transfer een echt abonneeblad te maken. Het blad is toch altijd afhankelijk geweest van publieke financiering. En ik denk dat je dan andere afwegingen moet maken dan wanneer je als blad met abonnees en advertenties je eigen kosten kan dekken.

Welke verhalen of edities zullen jullie het meest bijblijven?

Van der Hout: “De onderwerpen zijn in die 25 jaar eigenlijk niet zo gek veel veranderd: docentmobiliteit, huisvesting, de minister die weer met een heel epistel vol nieuwe plannen komt. Een column van de helaas overleden nestor van de internationalisering, Joop van Schijndel, is me altijd bijgebleven. Het was begin 2000 en veel uitwisselingsstudenten begonnen in die tijd een blog bij te houden tijdens hun periode in het buitenland. Het viel hem op dat die blogs nooit over de studie of stage gingen, maar altijd over het randgebeuren van zo’n buitenlandse periode. Hij was daar licht geschokt over. Zo van: we sturen die mensen weg en het gaat helemaal niet over de inhoud. Meer recent ben ik erg onder de indruk van de Transfer-specials over Engels in het hoger onderwijs, maar ook die over docentmobiliteit en de international classroom. Dat zijn wat mij betreft echt collector’s items. Ik wil hiervoor een groot compliment geven aan de mensen die hieraan hebben gewerkt.”

Weima: “Ik kan me een verhaal van een Canadese student herinneren die zich als een van de weinigen aansloot bij een Nederlandse studentenvereniging. Transfer was altijd sterk in dit soort persoonlijke verhalen van studenten. Het sloot goed aan bij onze actielijn Breaking the Bubble, bedoeld om buitenlandse studenten op te nemen in de Nederlandse studentengemeenschap. Maar ook de special over Engels in het hoger onderwijs, waar Leonard aan refereert, vind ik memorabel. Transfer liet daar op een heel goede manier de nuance in de discussie zien op een moment dat het er in de media heel heftig aan toe ging over dit onderwerp. Er werden daar toen veel veronderstellingen gedebiteerd en Transfer slaagde erin om dat verhaal heel feitelijk neer te zetten door de juiste vragen te stellen. Wat is er nu eigenlijk aan de hand? Over hoeveel opleidingen hebben we het precies? Wat is nu de ontwikkeling en wat zijn de motieven?”

Freddy Weima en Leonard van der Hout in gesprek op het Lange Voorhout

Hoe kijken jullie naar de online toekomst van de Nuffic-berichtgeving?

Weima: “Nuffic is ook een kenniscentrum, wij vinden het essentieel om kennis over internationalisering te delen. Niet alleen over het hoger onderwijs trouwens, maar over het hele onderwijsveld. En dat blijven we doen. Kijk alleen al naar onze recente publicatie over de stayrates van buitenlandse studenten of het boek Internationalisering in beeld dat dit jaar nog verschijnt. Prachtige overzichten die verplichte kost zijn voor iedereen die beroepshalve met internationalisering bezig is.”

Van der Hout: “Iedereen erkent dat Nuffic ontzettend belangrijk werk doet om dingen zichtbaar te maken, te ontwikkelen, te professionaliseren en te ondersteunen. Maar het gaat er mij om dat er een Nederlandstalig magazine was dat gewoon soms éven op een iets andere manier naar het onderwerp keek. Daarbij is het natuurlijk wel zo dat er een mainstreaming van het onderwerp gaande is in de landelijke pers. Je bent daarvoor niet meer alleen afhankelijk van Transfer.”

Weima, lachend: “Nee, voor kritische berichtgeving over internationalisering kun je ook De Telegraaf openslaan. Zonder gekheid: op de cover van dit laatste nummer gaat de titel Transfer op in een kleurrijke wolk digitale pixels. Ik stel voor dat als de pixels over een half jaar zijn neergedaald we nog eens kijken wat jullie van onze nieuwe communicatie vinden. Met ons vroegere perspectief, maar ook hoe wij nu naar de toekomst kijken. Tips van jullie blijven daarbij van harte welkom.”

Voorgenomen besluit OCW over takenpakket Nuffic

17 juli 2019
Recent heeft het ministerie van OCW het voorgenomen besluit kenbaar gemaakt om de subsidie voor Nuffic met ingang van 2021 te verlagen.

Uitdagingen internationalisering thema Nuffic Congres

15 april 2019
Welke stappen moeten we nú zetten voor toegankelijke en duurzame internationalisering?