Column: Baron
29 jun 2009
Er is – voor ons doen dan – weer ongenadig veel aan de hand op het terrein van titels en graden. Dat komt door de niet aflatende onvrede in het hbo over de titels die zij mogen verlenen en het proces van twaalf studenten tegen de Design Academy in Eindhoven.
De studenten voelen zich met een 'Master of Design' bekocht, omdat – beweren zij – hen een 'Master of Arts' in het vooruitzicht werd gesteld, en nu zijn zij in hun loopbaan benadeeld. Nieuwste aflevering: de Design Academy gaat in hoger beroep.
Over de merites van een en ander wil ik nu niet in discussie treden. Dat doet er in dit verband niet toe. Wel dat de hele discussie iets feodaals heeft: academische graden zijn de adelsbrieven van deze tijd. Ooit verklaarde vorst Windischgrätz, die het roken van sigaren zonder pijpje in Europa heeft geïntroduceerd en bovendien de revolutie van 1848 in Praag neersloeg: "Der Mensch fängt eigentlich erst beim Baron an."
Het lijkt wel of dit tegenwoordig voor titels en graden in het onderwijs geldt. Zonder de juiste lettercombinatie achter je naam ben je nergens, zo luidt een breed aangehangen overtuiging. Dan word je behandeld als een tweederangs burger. Dan kun je een behoorlijke loopbaan wel vergeten. Naar je capaciteiten kijkt uiteindelijk niemand om. Wie dát zegt, is al een beetje uit de tijd.
We zien overal belangstelling voor de erkenning van buiten het onderwijs verworven competenties, wat een ander woord is voor capaciteiten. Langzaam maar zeker zullen die competenties de schoolse kennis verdringen als grondslag voor een titel of graad. In dat geval wordt zo'n graad steeds meer gebaseerd op verdienste en steeds minder op kennis. De school des levens krijgt eindelijk het primaat dat hij verdient en het is nog goedkoper ook.
Dan is een bachelor nog meer vergelijkbaar met een baron van weleer. Vooral als titels en graden uit het onderwijs een erfelijk karakter aannemen. Dat is nu al een beetje het geval, omdat kinderen van hoogopgeleide ouders een grotere kans hebben om uiteindelijk op universiteit of hbo te belanden dan het nakroost van vmbo'ers. Vader master, dochter ook.
En er is geen enkele reden om aan kinderen die opgevoed zijn door hoogopgeleide ouders vast wat competenties toe te kennen, die bij de zoon van Achmed de dönerbakker ontbreken, omdat deze nu eenmaal door zijn lage opleiding een aantal dingen niet aan zijn kinderen doorgeeft die voor Marie-Louise de logopediste vanzelfsprekend zijn.
Der Mensch fängt eigentlich erst beim Bachelor an.
Han van der Horst