Hervormingen in het Marokkaanse onderwijssysteem
12 jun 2008
Het Marokkaanse onderwijssysteem heeft de afgelopen jaren enkele veranderingen ondergaan. In 2000 zijn hervormingen doorgevoerd in het voortgezet onderwijs. In hetzelfde jaar hebben er aanpassingen plaatsgevonden in de wet op het hoger onderwijs. De herziene wetgeving is in 2003 van kracht geworden.
De veranderingen die de hervorming van het voortgezet onderwijs met zich mee bracht, zijn sinds geruime tijd zichtbaar. De Nuffic heeft al vele van de nieuwe middelbare schooldiploma’s gewaardeerd. Dit is anders voor het hoger onderwijs. De eerste studenten uit het nieuwe systeem zijn in 2006 afgestudeerd. De Nuffic ontvangt sinds vorig jaar de nieuwe universitaire getuigschriften. De hervormingen worden daarom nogmaals onder de aandacht gebracht.
Voortgezet onderwijs
Examens
Een van de veranderingen in het voortgezet onderwijs is de manier waarop studenten worden geëxamineerd. Het examen bestaat uit een verplicht regionaal examen, gehouden in de voorlaatste klas, en een nationaal schriftelijk examen aan het einde van het laatste jaar. Bij het bepalen van de eindcijfers worden de studiegemiddelden van het laatste schooljaar meegenomen. Deze drie componenten staan vermeld op de eindexamenlijst (relevé des notes) die met het baccalauréat-getuigschrift wordt verstrekt.
Naast de inrichting van het examen is ook de naam van het afsluitend getuigschrift veranderd. Vanaf 2003 is de naam van het staatsdiploma Attestation du Baccalauréat (voorheen Baccalauréat de l’Enseignement Secondaire).
Zeggenschap académies
Een tweede aanzienlijke verandering vormt de verschuiving van bevoegdheden in het voortgezet onderwijs. De afzonderlijke onderwijsdistricten (académies) hebben een grotere zeggenschap gekregen. Zij zijn nu verantwoordelijk voor de inhoud van het studieprogramma, het eindexamen en de beoordeling van de resultaten. Hoewel de overheid verantwoordelijk blijft voor de eindtermen, kan deze verschuiving leiden tot (kwaliteits)verschillen tussen de académies.
De vrijheid in het samenstellen van de inhoud heeft wellicht tot gevolg dat het ene regionale examen zwaarder is dan het andere. Sommige districten kiezen voor een afwijkende samenstelling van het eindcijfer; zij tellen de laatste twee jaar mee in plaats van alleen – zoals gebruikelijk – het laatste jaar. Andere académies reiken hun studenten bij een gemiddelde van bijvoorbeeld 9.96 een baccalaureát uit, terwijl het gemiddelde eindcijfer eigenlijk niet lager dan 10.00 mag zijn.
Om grote verschillen te beperken, zijn de coëfficiënten vastgesteld die aan de drie examencomponenten (en de verschillende vakken) zijn gekoppeld. De cijfergemiddelden en het regionale examen tellen elk voor 25% mee. Het centrale eindexamen bepaalt 50% van het eindcijfer. De nationale onderwijsinspectie voert regelmatig visitaties uit om de kwaliteit van het onderwijs te handhaven.
Hoger onderwijs
Het universitaire onderwijs bestond voorheen uit drie cycli, elk afgesloten met een diploma. De eerste cyclus had een duur van twee jaar en werd afgesloten met het tussentijdse Certifcat Universitaire d’Etudes. De tweede cyclus, ook met een nominale duur van twee jaar, leidde tot het Licence. Vervolgens kon na ten minste een jaar, afhankelijk van de studierichting, het Diplôme d’Etudes Supérieures Approfondies of het Diplôme d’Etudes Spécialisées worden behaald (derde cyclus). Dit diploma gaf toegang tot het promotietraject.
Met het van kracht worden van de nieuwe wetgeving in 2003 is er een nieuw hogeronderwijssysteem geïntroduceerd. Dit moet een betere aansluiting garanderen bij het Europese hoger onderwijs, in het bijzonder het Franse. In navolging hiervan is gekozen voor het Licence-Master-Doctorat-systeem, dat niet door alle universiteiten gelijktijdig is ingevoerd. Hierdoor is het mogelijk dat sommige universiteiten ook na 2006 nog Licence-getuigschriften naar oud model uitreiken. Voorlopers zijn in ieder geval de Université Mohammed V in Rabat en de Université Hassan II in Casablanca. Ook van de Université Abdelmalek Essaadi in Tanger en de Université Sidi Mohamed Ben Abdellah in Fès is bekend dat deze het nieuwe systeem hanteren en nieuwe getuigschriften hebben uitgereikt.
Licence
Het nieuwe universitaire onderwijssysteem bestaat net als het vorige uit drie cycli, daarbij is nu ook het promotietraject gerekend. De eerste cyclus (Cycle Licence) kent een duur van drie jaar, verdeeld in zes semesters die elk zestien weken onderwijs vertegenwoordigen. De eerste twee semesters van het Licence vormen een algemeen propedeutisch jaar. Vervolgens kiezen studenten voor een theoretische richting (Licence d’Etudes Fondamentales) of een beroepsgerichte variant (Licence Professionelle).
In het tweede jaar wordt ten minste 50% besteed aan de hoofdrichting en 15% aan ondersteunende vakken zoals een vreemde taal en informatica. Een maximum van 30% wordt met keuzevakken ingevuld. Het is mogelijk om aan het einde van dit jaar een tussentijds diploma te verkrijgen; het Diplôme d’Etudes Universitaires Générales (DEUG) dan wel het Diplôme d’Etudes Universitaires Professionelles (DEUP) afhankelijk van het gekozen traject. Sommige studenten zullen in dit stadium hun studie afbreken en met dit diploma de arbeidsmarkt betreden.
In het derde jaar wordt het gekozen vakgebied of de specialisatie verder uitgediept (ten minste 70% van het curriculum). Het jaar wordt afgesloten met een project. Voor de theoretische richting kan dit een scriptie, een stage of een alomvattend mondeling examen zijn. In het beroepsgerichte traject is sprake van een stage en een aansluitend project. De studenten ontvangen het Licence-getuigschrift wanneer zij ten minste 180 ECTS behaald hebben.
Master
Het mastertraject kent net als het Licence twee richtingen; een onderzoeksmaster die voorbereidt op de promotie (Master) en een traject gericht op toetreding tot de arbeidsmarkt (Master spécialisé). Beide hebben een nominale duur van twee jaar en een vergelijkbare samenstelling van het studieprogramma. Hiervan wordt ongeveer 20% besteed aan wetenschappelijke methoden en technieken voor het verrichten van onderzoek, en 70% aan vakken op het gebied van de gekozen specialisatie. Dit omvat ook het uitvoeren van een onderzoek en het schrijven van een scriptie. Voor de Master specialisé zullen dit een onderzoeksstage en een toegepaste scriptie zijn. Na de Master is er de mogelijkheid om een driejarig promotietraject te volgen (Cycle Doctorat).
Diplomawaardering
De hervorming van het universitaire onderwijssysteem heeft gevolgen voor de waardering van Marokkaanse getuigschriften. De nominale duur van het Licence is in het huidige systeem drie jaar. Het eerste jaar omvat vooral inleidende vakken. De feitelijke vakstudie duurt twee jaar en zal dus minder diepgaand zijn. Dit is van invloed op het eindniveau van het Licence. Vermoedelijk ligt dit lager dan het niveau van het Licence in het oude systeem.
Wij zullen in onze waarderingen het niveau van Marokkaanse getuigschriften met een jaar aanpassen. Omdat het systeem in Marokko nog in een beginstadium verkeert en diplomawaardering een dynamisch proces is, zal de waardering vooralsnog voorlopig zijn. Onze ervaring en mogelijke feedback van Nederlandse onderwijsinstellingen moeten definitief uitwijzen of de aanpassing van onze waardering terecht is.
Een herziene versie van de Landenmodule Marokko staat vanaf de zomer op www.nuffic.nl/landenmodules.