Competenties en leeruitkomsten
In Nederland geven zowel ‘competenties’ als ‘leeruitkomsten’ aan welke kennis, inzichten en vaardigheden studenten binnen een studieprogramma verwerven. Beide begrippen moeten we echter goed van elkaar onderscheiden.
Het begrip ‘competentie’ heeft een bredere betekenis dan het begrip ‘leeruitkomst’. Competenties worden verworven door een student. Leeruitkomsten of eindtermen geven het niveau van de gewenste of verwachte competentieontwikkeling bij de student aan. Ze worden gedefinieerd door de academische staf.
Competenties
Een competentie is het aantoonbare vermogen om kennis, inzicht en vaardigheden toe te passen. Binnen Tuning worden competenties gedefinieerd als een “dynamische combinatie van cognitieve en metacognitieve vaardigheden, kennis en inzicht, interpersonele, intellectuele en praktische vaardigheden, en ethische waarden”.
De ontwikkeling van competenties is het doel van alle onderwijsprogramma’s.
Leeruitkomsten/eindtermen
Leeruitkomsten of eindtermen (in het Engels learning outcomes) zijn uitspraken over wat een student wordt verwacht te weten, te begrijpen en te kunnen toepassen na afronding van een leerperiode. Leeruitkomsten worden geformuleerd voor zowel studieprogramma’s als modules/individuele collegeonderdelen.
Het gebruik van leeruitkomsten/eindtermen maakt het eenvoudiger om flexibele onderwijsprogramma’s op te zetten. Het maakt het ook gemakkelijker om individuele leerwegen te formuleren, rekening houdend met de te realiseren eindtermen van een studieprogramma.
Programma’s die gebaseerd zijn op leeruitkomsten/eindtermen zijn doorgaans studentgeoriënteerd. Dat wil zeggen dat bij de inrichting van het programma de uitkomsten voorop zijn gesteld.
Benodigde tijd voor verwerving van competenties
De tijd die een student nodig heeft om de benodigde competenties te verwerven en dus de eindtermen/leeruitkomsten te realiseren, hangt af van de effectiviteit van het leerproces en de gehanteerde leermethoden, maar ook van het startniveau. Het effect hiervan moet echter ook niet worden overdreven.
Van veel groter belang lijkt het intelligentieniveau van de student. Men mag veronderstellen dat bij sterk selectieve opleidingen het niveau van gerealiseerde eindtermen/leeruitkomsten en competenties hoger ligt dan bij vergelijkbare niet-selectieve opleidingen.
Voor het bepalen van het aantal studiepunten is de onderwijscontext echter niet van belang. Dit is wel het geval als het gaat om het erkennen van studieprestaties die behaald zijn aan een andere onderwijsinstelling.
Bij European Credit Transfer and Accummulation System (ECTS) leest u meer over de erkenning van leerprestaties en diploma’s.
Meer informatie
Meer informatie over het concept en het gebruik van eindtermen en competenties vindt u op de Tuning-website (Engelstalig).
In de afgelopen jaren zijn diverse studiemiddagen en bijeenkomsten over leeruitkomsten en competenties georganiseerd. De presentaties die toen werden gegeven kunt u downloaden:
- Robert Wagenaar (Rijksuniversiteit Groningen):
Het zorgvuldig en accuraat formuleren van leeruitkomsten en competenties(925.0 kB) - Fred Jonker (Wageningen University): Een tien voor transparantie(430.8 kB)
- Jenneke Lokhoff & Bas Wegewijs (Nuffic): CoRe2 – Een doorbraak in het omschrijven van leeruitkomsten(208.8 kB)
- Esther van den Heuvel (NVAO): Het belang van goed geformuleerde learning outcomes in het kader van accreditatie en erkenning(785.2 kB)
- Robert Warmenhoven (Nuffic): Grade conversion vanuit Nederland bekeken: Nederlandse en buitenlandse beoordelingssystemen(128.3 kB)
- Werkgroep leeruitkomsten TU/e: Formuleren van leeruitkomsten(167.4 kB)
- Werkgroep leeruitkomsten Wageningen University: Formuleren van leeruitkomsten(172.0 kB)